Kada je zakonom republike odnosno autonomne pokrajine propisano da raniji vlasnik podruštvljenog neizgradjenog gradjevinskog zemljišta, kome se na osnovu odluke nadležnog upravnog organa to zemljište...

Kada je zakonom republike odnosno autonomne pokrajine propisano da raniji vlasnik podruštvljenog neizgradjenog gradjevinskog zemljišta, kome se na osnovu odluke nadležnog upravnog organa to zemljište uzima iz poseda, ima pravo na naknadu za zemljište po propisima o eksproprijaciji, tada se propisi o eksproprijaciji primenjuju i u pogledu kamata od deposediranja do isplate naknade, ako pravo na kamatu nije drukčije regulisano zakonom republike odnosno autonomne pokrajine.Zakon o odredjivanju gradjevinskog zemljišta u gradovima i naseljima gradskog karaktera ("Sl.l.SFRJ", br.5/68 i 20/69) . član 1. stav 2. propisivo je da bivšem vlasniku podrušvljenog neizgradjenog gradjevinskog zemljišta u slučaju deposediranja pripada pravična naknada po odredbama Zakona o eksproprijaciji ("Sl.l.SFRJ", br.11/68 i 30/68). U praksi je bilo sporno da li raniji vlasnik podruštvljenog neizgradjenog gradjevinskog zemljišta ima prava na kamatu od 6 godišnje od neposediranja do dospjeća potraživanja pravične naknade (slučaj kada dolazi do deposediranja prije zaključenja nagodbe ili donošenja rešenja o naknadi), odnosno da li mu je od dospjeća te obaveze pripada kamata po stopi od 12 godišnje, kako je predvidjao tadašnji Zakon o eksproprijaciji (član 52.). Ovo pitanje i danas je aktuelno u svim republikama i pokrajinama, osim u SR Makedoniji i SAP Vojvodini, u kojima zakoni o gradjevinskom zemljištu na isti način, kao i ranije savezni zakon, upućuje na zakone o eksproprijaciji u pogledu prava na naknadu za podruštvljeno neizgradjeno gradjevinsko zemljište. Zakoni o eksproprijaciji propisuju da će od predaje nepokretnosti do dospjeća obaveza plaćanja naknade korisnik eksproprijacije plati eksproprijatu kamatu po stopi koja se plaća na štedne uloge po vidjenju, a od dospeća te obaveze "udvostručenu" kamatnu stopu, odnosno u SR Hrvatskoj i SR Sloveniji . 12 godišnje. Podruštvljenje gradjevinskog zemljišta ni po Zakonu o nacionalizaciji najamnih zgrada i gradjevinskog zemljišta, ni po kasnijim propisima, nije klasna mjera "eksproprijacije eksproprijatora" (kao npr. agrarna reforma i nacionalizacija sredstava za proizvodnju), već se sprovodi u cilju sprečavanja individualnog prisvajanja gradske rente koja po ustavu pripada opštini ili drugoj društveno.političkoj zajednici i radi ostvarenja odgovarajućeg uticaja društvene zajednice u pogledu korišćenja gradjevinskog zemljišta. Po tome je podruštvljenje gradjevinskog zemljišta blisko eksproprijaciji kompleksa zemljišta za komunalnu stambenu i drugu kompleksnu izgradnju. Podruštvljenje gradjevinskog zemljišta jednako kao eksproprijacija, pogadja i onog vlasnika kome je podruštvljeno zemljište davalo značajan dio prihoda za njegove potrebe i potrebe njegove porodice. Doduše nosilac privremenog korišćenja neizgradjenog gradjevinskog zemljišta izgubio je pravo vlasništva sa podruštvljenjem, često i nekoliko godina prije deposediranja, ali je do deposediranja mogao u pravilu koristiti zemljište prema dosadašnjoj namjeni, iako je bio praktički lišen prava raspolaganja. Njegova ovlašćenja korišćenja podruštvljenog zemljišta nisu bitno sužena u odnosu na ovlašćenja vlasnika nepodruštvljenog gradjevinskog zemljišta. Zato deposediranje bivšeg vlasnika i deposediranje vlasnika, kome zemljište još nije eksproprisano, ima u mnogo čemu slične pravne i ekonomske učinke. Ako je svrha propisa "jednostruke" kamatne stope da se plati naknada vlasniku, koji je deposediran, a nije prestao biti vlasnik, zato što je izgubio mogućnost da koristi svoje zemljište, te naknade pod analognim pretpostavkama pripada i bivšem vlasniku, koji nije dobio, niti je po zakonu mogao dobiti, naknadu kada je izgubio pravo vlasništva, i kome se tek u postupku deposediranja isplaćuje naknadu za gubitak prava vlasništva. Analogne pretpostavke postoje ako se bivši vlasnik deposediran prije zaključenja nagodbe ili pravomoćnosti rješenja o naknadi jer se on do dospjeća obaveze plaćanja naknade nalazi u sličnoj poziciji u kojoj se našao vlasnik zemljišta u vremenu od deposediranja prije eksproprijacije do dospjeća obaveze o isplati naknade. Ratio legis odredbe o zateznoj kamati po "udvostručenoj" kamatnoj stopi iz propisa o eksproprijaciji čini se da je u tome da se vlasniku, koji je u opštem interesu lišen prava vlasništva na nekretnini, isplati primjerenija naknada u vrijeme kada prometna vrijednost nekretnina raste još brže nego što pada vrijednost domaće valute. Vlasnik, kome se odredjuje pravična naknada rješenjem, utoliko više je na gubitku ukoliko je duži vremenski interval odredjivanja naknade do pravomoćnosti rješenja, odnosno do dospjeća obaveze po rješenju, pa je zbog toga opravdano da mu se bar od dospjeća obaveze računa zatezna kamata po višoj kamatnoj stopi od one koja je odredjena opštim pravilima obligacionog prava. Ukoliko je to svrha ove odredbe, tada postoji analogija u slučaju deposediranja bivšeg vlasnika neizgradjenog gradjevinskog zemljišta jer je i on, kao i eksproprijat, budući lišen posjeda, onemogućen da se koristi zemljištem koje je bilo njegovo bivše vlasništvo, prije nego što mu je plaćena odgovarajuća naknada za to zemljište.